Czas przeszły dokonany – le passé composé

9.3 Czas przeszły dokonany

(Le passé composé)

 

Tworzenie czasu passé composé

 

avoir lub être odmienione w czasie teraźniejszym + imiesłów czasu przeszłego (participe passé)

np.

Pierre a bu 2 litres de lait (Piotr wypił 2 litry mleka)

Je suis allé à Paris (Pojechałem do Paryża)

 

 

9.3.1 Tworzenie participe passé (czasowniki regularne)

końcówka bezokolicznika

przykład

participe passé

-er zmienia się na -é

parler, chanter

parlé, chanté

-ir zmienia się na -i

finir, partir

fini, parti

-re zmienia się na -u

battre, descendre

battu, descendu

Najważniejsze wyjątki

* czasowniki odmieniające się z être w czasach złożonych

bezokolicznik

participe passé

tłumaczenie

(s’)asseoir

assis

siedzieć/siadacć

acquérir

acquis

nabywać/zdobywać

avoir

eu

mieć

boire

bu

pić

conclure

conclu

zawierać/kończyć/wnioskować

conduire

conduit

prowadzić

connaître

connu

znać

construire

construit

budować/tworzyć

courir

couru

biec

craindre

craint

obawiać się

croire

cru

wierzyć

cuire

cuit

gotować/smażyć/piec

découvrir

découvert

odkrywać

détruire

détruit

zniszczyć

devenir

devenu

stać się/zostać

devoir

dû (ale due, dus, dues)

musieć

dire

dit

mówić

disparaître

disparu

znikać

écrire

écrit

pisać

élire

élu

wybierać

être

été

być

faire

fait

robić

falloir

fallu

musieć coś zrobić

lire

lu

czytać

mettre

mis

kłaść/położyć

mourir*

mort*

umierać

naître*

né*

rodzić sę

offrir

offert

podarować

ouvrir

ouvert

otwierać

paraître

paru

wydawać si/pojawiać się

peindre

peint

malować

plaire

plu

podobać się

pleuvoir

plu

padać (o deszczu)

pouvoir

pu

móc

prendre

pris

brać/wziąć

produire

produit

produkować

recevoir

reçu

otrzymać

résoudre

résolu

rozwiązać (problem)

rire

ri

śmiać się

savoir

su

wiedzieć/umieć

se taire

tu

milczeć

suivre

suivi

iść za kimś/podążać/śledzić

tenir

tenu

trzymać

traduire

traduit

tłumaczyć

valoir

valu

kosztować/mieć wartość

venir*

venu*

przybywać/przychodzić

vivre

vécu

żyć

voir

vu

widzieć

vouloir

voulu

chcieć

 

9.3.2 Użycie czasu passé composé

passé composé wyraża

przykład

tłumaczenie

czynność dokonaną, punktową

La bombe a explosé

Bomba wybuchła

kiedy kilka czynności dokonanych w przeszłości jest wymienionych po sobie; wprowadzane takimi słówkami jak après, puis, ensuite, alors, tout à coup, itp.

Je me suis réveillé à 8 heures, j’ai téléphoné à ma mère puis je suis allé au travail

Obudziłem się o 8, zadzwoniłem do matki i następnie pojechałem do pracy

 

gdy czas trwania czynności jest ograniczony i konkretny; wyrażony najczęściej okolicznikami czasu jak np. hier, avant-hier, l’année dernière, itp.

Il a acheté sa première maison le 12 mai 1975

Le mois dernier nous avons vendu 5 voitures

Kupił swój pierwszy dom 12 maja 1975 r.

W poprzednim miesiącu sprzedaliśmy 5 samochodów

powtórzenie czynności

J’ai écouté cette chanson cent fois

Słuchałem tej piosenki 100 razy

fakt dokonany w przeszłości bliskiej lub dalekiej który może mieć skutek w teraźniejszości

Il a passé son bac il y a 5 ans

Zdał maturę 5 lat temu

 

9.3.3 Czasownik posiłkowy avoir czy être* ?

* czasowniki avoir lub être w czasach złożonych nazywamy posiłkowymi (po francusku auxiliaires)

avoir

Zdecydowana większość czasowników tworzy czas passé composé z czasownikiem posiłkowym avoir, np. parler, changer, dire, pouvoir, savoir, itd. Oprócz wyjątków podanych poniżej

être

Wszystkie czasowniki zwrotne, np. s’asseoir, s’appeler, se laver, itp. + czasowniki :

aller

arriver

entrer* (rentrer*)

partir (repartir)

rester

passer*

retourner*

tomber

venir (intervenir, parvenir, revenir, devenir)

décéder

naître

mourir

descendre*

monter*

sortir*

* te czasowniki normalnie odmieniają się z « être » ale jeśli występuje po nich dopełnienie bliższe (COD) to odmieniają się z « avoir » i często zmieniają swój sens. Przykłady :

Il a descendu les valises (Zniósł walizki)/Il est descendu dans la rue (Wyszedł na ulicę)

Elle a sorti la voiture (Wyprowadziła samochód)/Elle est sorti (Wyszła)

Il a passé ses examens (Zdał swoje egzaminy)/Il est passé à côté de moi (Przeszedł obok mnie)

 

9.3.4 Uzgodnienie participe passé dla czasowników z « être »

Formy participe passé czasowników odmieniających się z czasownikiem posiłkowym « être »uzganiają się co do liczby i rodzaju z podmiotem zdania czyli do participe passé dla rodzaju żeńskiego liczby pojedynczej dopisujemy -e, dla rodzaju męskiego liczby mnogiej dopisujemy –s, dla rodzaju żeńskiego liczby mnogiej dopisujemy –es. Przykład dla czasownika aller:

Je suis allé(e)

(dopisujemy –e jeśli dotyczy rodzaju żeńskiego)

Tu es allé(e)

(dopisujemy –e jeśli dotyczy rodzaju żeńskiego)

Il est allé

(bez uzgodnienia bo to rodzaj męski liczba pojedyncza)

Elle est allée

(-e jest uzgodnieniem rodzaju żeńskiego)

Nous sommes allés/allé(e)s

(-s to uzgodnienie liczby mnogiej, dopisujemy –e jeżeli « nous » oznacza rodzaj żeński)

Vous êtes allés/allé(e)s

(-s to uzgodnienie liczby mnogiej, dopisujemy –e jeżeli « vous » oznacza rodzaj żeński)

Ils sont allés

(-s to uzgodnienie liczby mnogiej)

Elles sont allées

(-es to uzgodnie liczby mnogiej i rodzju żeńskiego)

Participe passé czasowników zwrotnych nie uzgadnia się z podmiotem, jeśli po formie czasownikowej jest dopełnienie bliższe, np.

Elle s’est acheté une maison (Ona kupiła sobie dom) – une maison  jest dopełnieniem bliższym

Monique s’est coiffé les cheveux (Monika uczesała sobie włosy)

Participe passé czasowników zwrotnych nie uzgadnia się z podmiotem dla zaimków dopełnienia dalszego, np.

Pierre et Jean se sont téléphoné hier matin (Piotr i Jan zadzwonili do siebie wczoraj rano), « se » w tym zdaniu oznacza zaimek dopełnienia dalszego COI bo czasownik ten ma taką konstrukcję « téléphoner à qqn » (dzwonić do kogoś)

Participe passé czasowników zwrotnych uzgadnia się z podmiotem, gdy po formie czasownikowej nie ma dopełnienia bliższego np.

Monique s’est coiffée (Monika uczesała się)

Elles sont venues à Paris (One przybyły do Paryża)

 

9.3.5 Uzgodnienie participe passé dla czasowników z « avoir »

Czasowników z czasownikiem posiłkowym avoir nigdy nie uzgadnia się z podmiotem zdania

Participe passé nie uzgadnia się jeśli dopełnienie bliższe stoi w zdaniu po formie czasownikowej np. J’ai passé mes vacances à Varsovie (Spędziłem wakacje w Warszawie)

Participe passé uzgadnia się jeśli dopełnienie bliższe stoi w zdaniu przed formą czasownikową (zdania podrzędne z que, zaimki me, te, le, la, nous, vous, les), np.

Les vacances que j’ai passées ont été magnifiques (Wakacje które spędziłem były wspaniałe)

Je les ai vu(e)s hier (Widzialem ich/je wczoraj)

Uwaga ! Zaimki me, te. nous, vous mogą to być zaimki dopełnienia bliższego (COD) lub dalszego (COI) więc trzeba się wtedy zastanowić czy uzgadniać czy nie, np.

Il nous a regardés (On nas oglądał); czasownik regarder qqn czyli « nous » to zaimek COD – uzgadniamy

Il nous a menti (Okłamał nas); czasownik mentir à qqn (okłamać kogoś) więc « nous » jest zaimkiem COI – nie uzgadniamy

Participe passé czasowników nieosobowych jest zawsze nieodmienny, np.

Quelle tempête il y a eu ce matin (Jaka burza była dziś rano)

Dla konstrukcji faire/laisser + infinitif participe passé pozostaje nieodmienny,np.

Ma voiture était en panne, je l’ai fait réparer (Mój samochód był zepsuty, dałem go do naprawy)

 

9.3.6 Passé composé w przeczeniu

  • w zdaniach przeczących zaprzeczeniu ulega czasownik posiłkowy a participe passé znajduje się poza przeczeniem. Gdy chcemy powiedzieć na przykład « Nie widziałem twojego brata » to musimy zaprzeczyć czasownik posiłkowy, w tym wypadku « avoir » więc napiszemy :
    « Je
    n’ai pas vu ton frère ».

  • w zdaniach przeczących z czasownikiem zwrotnym zaprzeczamy czasownik posiłkowy i odmieniony zaimek « się » a participe passé znajduje się poza przeczeniem, np.

Je ne me suis pas réveillé à 9:00 heures (Nie obudziłem się o 9:00)

 

wycieczkownia-reklama-ar-lond